Đề xuất sửa đổi Điều 749 có nguy cơ mở rộng hơn nữa cánh cửa dẫn đến một Giáo hội được điều hành bởi quyết định của đa số thay vì thẩm quyền của Giáo hoàng.

Michael Haynes (*) của tạp chí The Catholic Herald, ngày 1 tháng 10, 2026, cho hay: Một nhóm nghiên cứu thuộc Thượng Hội đồng về Tính Hiệp hành đã kêu gọi sửa đổi Giáo luật, theo đó định nghĩa pháp lý về đặc ân bất khả ngộ sẽ được mở rộng để bao gồm "toàn thể tín hữu Kitô giáo"; một động thái mà một chuyên gia giáo luật nổi tiếng cho rằng sẽ là một sự sai lệch trong giáo huấn.

Ấn phẩm mới nhất từ Thượng Hội đồng về Tính Hiệp hành là bản báo cáo do Ủy ban Giáo luật soạn thảo – một trong nhiều nhóm nhỏ được thành lập để xem xét các vấn đề cụ thể nảy sinh trong suốt quá trình diễn ra Thượng Hội đồng kéo dài nhiều năm này.

Được công bố vào ngày 30 tháng 9, báo cáo cuối cùng của Ủy ban Giáo luật nhằm mục đích hài hòa hóa phong cách hiệp hành với phương thức hoạt động theo giáo luật của Giáo hội. Theo Ủy ban, báo cáo xem xét cách thức "các hiểu biết sâu sắc về thần học và giáo hội học nảy sinh từ tiến trình hiệp hành có thể được chuyển hóa thành các quy định giáo luật".

Báo cáo đề xuất những thay đổi ngắn hạn đối với Giáo luật, với các chi tiết cụ thể được trình bày trong tài liệu vừa được công bố hôm nay. Ngoài ra, Ủy ban Giáo luật cũng đề cập đến những thay đổi trung hạn và dài hạn, chẳng hạn như việc ban hành các chỉ dẫn mới và cải tổ toàn diện Bộ Giáo luật (cả của Giáo hội La-tinh và các Giáo hội Đông phương).

Nằm trong báo cáo của Ủy ban là đề xuất sửa đổi Điều 749, vốn quy định về đặc ân bất khả ngộ của Đức Giáo Hoàng. Hiện tại, điều luật này bao gồm ba khoản mục, trong đó khoản đầu tiên có nội dung: "Do cương vị của mình, Đức Giáo Hoàng có đặc ân bất khả ngộ trong việc giảng dạy khi – với tư cách là mục tử và thầy dạy tối cao của toàn thể tín hữu Kitô giáo, người củng cố đức tin cho anh chị em mình – ngài tuyên bố bằng một hành vi dứt khoát rằng một giáo thuyết về đức tin hoặc luân lý cần phải được tuân giữ."

Thay đổi do Ủy ban đề xuất sẽ chuyển khoản này xuống vị trí thứ hai. Thay vào đó, điểm đầu tiên trong Điều 749 sẽ đề cập đến các tín hữu Công Giáo, với cách sắp xếp văn bản dường như tạo ra một mối liên kết với đặc ân bất khả ngộ của Giáo hoàng. Đoạn văn được đề xuất bổ sung có nội dung như sau:

“Toàn thể cộng đoàn tín hữu, sau khi lãnh nhận sự xức dầu từ Chúa Thánh Thần, không thể sai lầm trong các vấn đề đức tin; họ biểu lộ đặc tính này qua cảm thức đức tin siêu nhiên của toàn dân, khi sự đồng thuận phổ quát về đức tin và luân lý được thể hiện từ các giám mục cho đến người giáo dân sau cùng.”

Đoạn bổ sung này dựa trên văn kiện cuối cùng của Thượng Hội đồng Giám mục về Tính Hiệp hành (Synod on Synodality), mục số 60; văn kiện này ghi nhận phẩm giá bình đẳng giữa nam và nữ với tư cách là con cái Thiên Chúa, đồng thời kêu gọi vai trò lớn hơn của phụ nữ trong Giáo hội, bao gồm cả chức phó tế dành cho nữ giới.

Theo cách trình bày của Ủy ban, đoạn văn được đề xuất chủ yếu dựa trên mục số 12 của Hiến chế Lumen Gentium (LG), nhưng lại lược bớt phần trích dẫn, qua đó bỏ qua một số cụm từ then chốt trong nguyên văn của LG.

Nguyên văn đoạn trích trong LG như sau:

“Toàn thể cộng đoàn tín hữu, những người được Đấng Thánh xức dầu, không thể sai lầm trong các vấn đề đức tin. Họ biểu lộ đặc tính đặc biệt này nhờ sự phân định siêu nhiên về đức tin của toàn dân, khi mà ‘từ các giám mục cho đến người giáo dân sau cùng’, họ thể hiện sự đồng thuận phổ quát về đức tin và luân lý.

Sự phân định trong các vấn đề đức tin đó được khơi dậy và duy trì bởi Thần Khí Sự Thật. Nó được thực thi dưới sự hướng dẫn của Huấn quyền thánh; khi vâng phục một cách trung thành và đầy tôn trọng đối với Huấn quyền, dân Chúa đón nhận điều không chỉ là lời của con người mà thực sự là Lời của Thiên Chúa. Nhờ đó, dân Chúa kiên định gắn bó với đức tin đã được ban một lần cho tất cả các thánh, thấu hiểu đức tin ấy sâu sắc hơn bằng tư duy đúng đắn, và áp dụng nó trọn vẹn hơn vào đời sống.”

Như vậy, đoạn văn mà Ủy ban Giáo luật đề xuất bổ sung vào Điều 749 chủ yếu dựa trên nửa đầu của nguyên văn trong LG nhưng lại bỏ qua nửa sau. Điều này đáng chú ý, bởi vì nửa sau của đoạn văn trong LG nhấn mạnh rằng sự phân định của “toàn thể cộng đoàn” tín hữu phải phù hợp với giáo huấn của Thiên Chúa, và phải được “khơi dậy và duy trì bởi Thần Khí Sự Thật”. Hơn nữa, văn kiện Lumen Gentium (LG) lưu ý rằng sự phân định này “được thực hiện dưới sự hướng dẫn của thẩm quyền giáo huấn thánh thiêng”.

Do các sửa đổi của Ủy ban đối với Giáo luật số 749 chỉ dựa một phần vào Lumen Gentium, đoạn văn được đề xuất dễ bị hiểu theo hướng cho phép đa số giáo dân quyết định các yếu tố thuộc giáo lý Công Giáo, thay vì thực hiện điều đó phù hợp với “thẩm quyền giáo huấn thánh thiêng” của Giáo hội.

Những người ủng hộ Thượng Hội đồng sẽ lập luận rằng đoạn văn được đề xuất không nói như vậy: quả thực, văn bản có nhắc đến “toàn thể cộng đồng tín hữu Kitô giáo... từ các giám mục cho đến người giáo dân sau cùng”.

Tuy nhiên, sau khi theo sát các phiên họp trực tiếp của Thượng Hội đồng về Tính Hiệp hành trong vài năm qua, cả phóng viên này và những người khác đều nhận thấy rõ sự hiện diện của một nhóm hoạt động tích cực mạnh mẽ nhằm mục đích dân chủ hóa Giáo hội.

Đã có nhiều lập luận liên tục được đưa ra cho rằng giáo dân cần có nhiều quyền hạn và trách nhiệm hơn. Quả thực, Thượng Hội đồng đã trao cho giáo dân chính trách nhiệm đó, thông qua việc có các cử tri là giáo dân tham gia bỏ phiếu, và sau đó là việc Đức Giáo Hoàng Phanxicô đưa văn bản mà họ cùng thông qua vào "Huấn quyền thông thường của Đấng Kế vị Thánh Phêrô".

Đã có nhiều lời kêu gọi mạnh mẽ và dai dẳng về việc áp dụng mô hình quản trị hiệp hành ở mọi cấp độ của Giáo hội, bao gồm cả chức vị Giáo hoàng.

Đề xuất của Ủy ban Giáo luật về việc thêm một đoạn mới nằm phía trên phần nói về sự bất khả ngộ của Đức Giáo Hoàng càng làm rõ hơn mối quan hệ mà Thượng Hội đồng về Tính Hiệp hành mong muốn thiết lập giữa giáo dân và Giáo hoàng – theo đó, vai trò của Giáo hoàng trở nên lệ thuộc vào dân chúng thay vì dẫn dắt họ và bảo vệ giáo lý.

Khi phân tích sự thay đổi được đề xuất, Cha Gerald Murray – một chuyên gia giáo luật uy tín tại New York – chia sẻ với tờ Catholic Herald rằng Giáo luật số 749 được sắp xếp rất cẩn trọng nhằm thể hiện quyền tối thượng của Giáo hoàng trong việc giảng dạy bất khả ngộ, và tiếp đó là "sự bất khả ngộ trong giảng dạy của Giám mục đoàn khi hiệp thông với Giáo hoàng Rôma, dù là trong một công đồng chung hay khi các giám mục đang ở rải rác khắp thế giới". Cha lưu ý rằng những hành động như vậy là một phần trong việc thực thi "chức vụ (munus) ngôn sứ của Giám mục Rôma và hàng giám mục mà Chúa Kitô đã trao phó cho phẩm trật thánh".

Ngược lại, cha lưu ý rằng Hiến chế Lumen Gentium (Ánh sáng muôn dân) số 12 "không dạy rằng dân Chúa thực thi chức vụ giảng dạy mà Chúa Kitô đã ủy thác cho các Tông đồ và những người kế vị các ngài – tức Giáo hoàng và các giám mục hiệp thông với ngài – chứ chưa nói đến việc dạy rằng dân Chúa thực hiện điều đó với đặc sủng bất khả ngộ".

Thay vào đó, đoạn văn trong Lumen Gentium dạy rằng dân Chúa "chia sẻ chức vụ ngôn sứ của Chúa Kitô; họ lan tỏa chứng tá sống động về Người".

Cha Murray tiếp tục bày tỏ những lo ngại của mình:

dân Chúa có thể biểu lộ niềm tin của Giáo hội một cách không sai lầm khi "họ thể hiện sự đồng thuận phổ quát về các vấn đề đức tin và luân lý", nhưng "đặc tính đặc biệt... về sự phân định siêu nhiên" này chỉ có thể được "thực thi dưới sự hướng dẫn của thẩm quyền giảng dạy thánh thiêng" thuộc về Giáo hoàng và các giám mục.

Cha khẳng định rõ ràng rằng "dân Chúa không thực thi đặc sủng bất khả ngộ trong việc giảng dạy như Đức Giáo Hoàng và các giám mục," bởi vì dân Chúa chỉ "làm chứng một cách xác thực cho đức tin của Giáo hội khi họ hành động dưới sự hướng dẫn và trong tinh thần 'vâng phục trung thành và đầy tôn trọng' đối với Đức Giáo Hoàng và các giám mục."

Cha Murray lưu ý rằng dân Chúa "không phải là một thẩm quyền giảng dạy thay thế hay tách biệt, ngang hàng với Đức Giáo Hoàng và các giám mục," mà "làm chứng cho những gì Huấn quyền giảng dạy thông qua sự 'vâng phục trung thành và đầy tôn trọng' đối với thẩm quyền đó."

Theo đánh giá của chuyên gia giáo luật này, nội dung bổ sung do Ủy ban Giáo luật đề xuất "không nên được đưa vào điều luật về sự bất khả ngộ, vì Hiến chế Lumen Gentium số 12 không dạy rằng dân Chúa có đặc sủng bất khả ngộ trong việc giảng dạy, cũng như dân Chúa không thực thi thẩm quyền giảng dạy phẩm trật mà Chúa Kitô đã trao phó cho các Tông đồ và những người kế vị các ngài."

Với đề xuất sửa đổi Điều 749, Thượng Hội đồng đang tiếp tục mở rộng cánh cửa hướng tới một Giáo hội trong tương lai được điều hành bởi quyết định của đa số thay vì thẩm quyền của Đức Giáo Hoàng.

Sự thay đổi như vậy cũng không cần thiết nếu mục đích duy nhất của Ủy ban là nhấn mạnh nội dung của Lumen Gentium. Do đó, cần đặt câu hỏi tại sao lại thực hiện thay đổi này đối với Giáo luật – một động thái dường như lại làm suy giảm vị thế của Đức Giáo Hoàng.

Các thành viên của Ủy ban có số lượng hạn chế và không nhất thiết đại diện cho toàn thể Thượng Hội đồng, nhưng danh sách này bao gồm những nhân vật chủ chốt. Tổng Giám mục Filippo Iannone – Bộ trưởng Bộ Giám mục – là người điều phối. Nhà thần học theo khuynh hướng cấp tiến Myriam Wijlens là thành viên, cùng với Hồng Y Gianfranco Ghirlanda (Dòng Tên) – chuyên gia giáo luật được Giáo hoàng Phanxicô tín nhiệm.

Các thành viên khác bao gồm những giáo sĩ Vatican đóng vai trò trung tâm trong bộ máy Thượng Hội đồng, chẳng hạn như Đức ông Matteo Visioli, Đức ông Giacomo Incitti, cùng các Giáo sư Péter Szabó và Alphonse Borra. Linh mục Gianluca Merlini đảm nhiệm vai trò thư ký.

------------------------------------------------------------------

(*) Michael Haynes là một nhà báo người Anh thuộc Đoàn Báo chí Tòa Thánh. Ông là phóng viên thường trú tại Vatican của tờ Catholic Herald; độc giả có thể theo dõi các bài viết của ông tại trang Per Mariam và trên mạng xã hội X qua tài khoản @MLJHaynes.