Hội nghị đánh dấu cột mốc 10 năm kể từ khi văn kiện Amoris Laetitia được ban hành và dự kiến sẽ tránh các cuộc tranh luận gay gắt về những vấn đề gây tranh cãi.

Michael Haynes (*), trong bản tin ngày 2 tháng 10 năm 2026, của tạp chí Catholic Herald, cho biết: Được tổ chức theo mô hình Thượng Hội đồng, cuộc họp rất được mong đợi tại Vatican về Amoris Laetitia sẽ bắt đầu vào tuần tới nhằm đúc kết bài học từ "những kinh nghiệm" mà Giáo hội đã tích lũy được trong mười năm kể từ khi văn kiện này được công bố; tuy nhiên, không có khoảng thời gian cụ thể nào được dành riêng để giải quyết những tranh cãi lớn mà văn kiện này từng gây ra.

Các nhà báo tại Vatican đã được thông tin vào thứ Sáu về cuộc họp kéo dài 8 ngày sắp tới, với lịch trình chi tiết được công bố và các phương thức làm việc được vạch ra. Cuộc họp sẽ diễn ra từ chiều ngày 7 đến ngày 14 tháng 10, quy tụ các chủ tịch hội đồng giám mục và đại diện các Giáo hội Đông phương về Vatican tham dự sự kiện.

Khi công bố sự kiện này vào tháng Ba, Đức Giáo Hoàng đã mô tả đây là dịp để thảo luận về cách thức "loan báo Tin Mừng cho các gia đình ngày nay, dưới ánh sáng của Amoris Laetitia".

Ngài triệu tập cuộc họp "trước những thay đổi vẫn đang tác động đến các gia đình" và "với nỗ lực cùng nhau lắng nghe để thực hiện sự phân định theo tinh thần Thượng Hội đồng về các bước cần thiết nhằm loan báo Tin Mừng cho các gia đình ngày nay, dưới ánh sáng của Amoris Laetitia và có tính đến những gì đang được thực hiện tại các Giáo hội địa phương."

Bộ Giáo dân, Gia đình và Sự sống được giao trách nhiệm chính trong việc chuẩn bị sự kiện, nhưng trên thực tế, Văn phòng Tổng Thư ký Thượng Hội đồng mới là đơn vị tổ chức chính; điều này làm nảy sinh những câu hỏi chưa có lời giải đáp về bản chất thực sự của hội nghị.

Phát biểu tại Vatican hôm nay, Cha Giacomo Costa (Dòng Tên) đã tiết lộ chi tiết về cách thức diễn ra cuộc họp. Cha Costa – một cố vấn chủ chốt của Văn phòng Tổng Thư ký Thượng Hội đồng – là người chịu trách nhiệm về phương thức làm việc của cuộc họp. Các phiên họp hàng ngày sẽ được chia làm hai phần: phiên buổi sáng từ 9 giờ đến 12 giờ 30 và phiên buổi chiều từ 16 giờ đến 19 giờ 30. Mỗi phiên buổi sáng sẽ bắt đầu bằng việc cầu nguyện và hai bài chia sẻ mang tính "làm chứng".

Sự kiện này sẽ áp dụng phương pháp "đối thoại trong Thần Khí" – một phương pháp đã trở nên phổ biến nhờ Thượng Hội đồng Giám mục về Tính Hiệp hành. Hình thức này đan xen giữa các bài phát biểu với những khoảng lặng và thời gian dành cho việc lắng nghe.

Các diễn giả đặc biệt nhấn mạnh rằng cuộc họp và văn kiện cuối cùng dự kiến không nhằm mục đích đánh giá lại Tông huấn Amoris Laetitia, mà là cách để "đi sâu tìm hiểu thực tế đời sống gia đình và mục vụ – những bối cảnh đã thổi hồn vào văn kiện này theo những cách thức đặc thù."

Cha Costa mô tả hội nghị này như một "cuộc họp đánh giá". Tuy nhiên, sự đánh giá trong trường hợp này "không có nghĩa là đưa ra phán xét về văn kiện – dù là tán dương hay chỉ trích – mà là học hỏi từ những kinh nghiệm có được sau khi văn kiện được công bố, để nhận biết hướng đi mà Chúa Thánh Thần đang dẫn dắt Giáo hội và những bước đi mới mà Người mời gọi thực hiện," Cha nói.

Điều này hoàn toàn phù hợp với ý định ban đầu của Đức Leo khi ngài công bố cuộc họp; khi đó, ngài đã đề cập đến việc những thay đổi trong xã hội và đời sống gia đình đòi hỏi Giáo hội phải quan tâm đổi mới cách tiếp cận mục vụ đối với các gia đình: "Thời đại chúng ta đang trải qua những thay đổi nhanh chóng, khiến việc dành sự quan tâm mục vụ đặc biệt cho các gia đình trở nên cần thiết hơn bao giờ hết – thậm chí cấp thiết hơn cả mười năm trước. Chính các gia đình là những người được Chúa trao phó sứ mạng tham gia vào công cuộc loan báo và làm chứng cho Tin Mừng của Giáo hội."

Khi đề cập đến nhu cầu đổi mới trong sứ mạng của Giáo hội, Đức Leo viết rằng "cam kết của Giáo hội trong lĩnh vực này cần được đổi mới và đào sâu, để những ai được Chúa mời gọi bước vào đời sống hôn nhân và gia đình có thể sống trọn vẹn tình yêu vợ chồng trong Đức Kitô, đồng thời giúp người trẻ cảm thấy bị thu hút bởi vẻ đẹp của ơn gọi hôn nhân ngay trong lòng Giáo hội."

Vào thời điểm đó, những lời lẽ này đã mở ra khả năng Đức Leo có thể thay đổi khía cạnh gây tranh cãi nhất trong di sản của Amoris Laetitia, đó là vấn đề cho phép người đã ly dị và tái hôn được rước lễ. Tuy nhiên, các sự kiện gần đây lại cho thấy điều ngược lại. Gần đây, Đức Leo đã có cuộc gặp riêng với Giám mục Thomas Holub; vị giám mục này đã đặt vấn đề về việc "đồng hành cùng những người không thể sống trọn vẹn đời sống Thánh Thể, chẳng hạn như những người đã ly hôn hoặc các cặp đôi đồng tính."

Theo thông tin do Giám mục Holub chia sẻ, Đức Leo đã "nhắc đến Tông huấn Amoris Laetitia và nhấn mạnh sự cần thiết phải đồng hành chứ không được bỏ rơi những người này."

Lịch trình được công bố hôm nay không đề cập cụ thể đến những tranh cãi gay gắt xoay quanh đề xuất trong Amoris Laetitia về việc cho phép người đã ly hôn và tái hôn được rước lễ. Nội dung gần gũi nhất với vấn đề này nằm ở ngày 12 tháng 10, với chủ đề: "Trong những khó khăn của cuộc sống: đồng hành và nâng đỡ."

Về kết quả mong đợi khi hội nghị kết thúc, chắc chắn sẽ có một văn bản được soạn thảo. Một tài liệu tổng kết hội nghị sẽ được công bố khi cuộc họp khép lại, mặc dù Cha Costa nhấn mạnh rằng văn bản này không nhằm mục đích thay thế Amoris Laetitia. Thay vào đó, văn bản này nhằm tóm tắt những gì hội nghị "đã nhận ra thông qua việc lắng nghe và phân định".

Văn bản cuối cùng sẽ được xem xét bởi một ủy ban chịu trách nhiệm đảm bảo rằng nó "phản ánh đúng những gì đã nảy sinh". Sau khi hoàn tất, báo cáo cuối cùng sẽ được hội nghị thảo luận ngắn gọn rồi trình lên Đức Giáo Hoàng; đây là hành động được Cha Costa mô tả là "sự thể hiện phương pháp hiệp hành".

Khác với một Thượng Hội đồng Giám mục (synod), hội nghị sắp tới chỉ dành cho các chủ tịch hội đồng giám mục và người đứng đầu các Giáo hội Đông phương. Giải thích lý do cho việc này, Giáo sư Gabriella Gambino thuộc Bộ Giáo dân, Gia đình và Sự sống cho biết nguyên nhân là do các giám mục này "được giao phó trách nhiệm thúc đẩy và hỗ trợ hoạt động mục vụ tại quốc gia và Giáo hội địa phương của mình".

Bà cho rằng chính các chủ tịch hội đồng giám mục là những người "hiểu rõ những biến chuyển đang tác động đến các gia đình cũng như những khó khăn mà họ gặp phải; họ biết những chủ đề nào cần được quan tâm đặc biệt và có thể chia sẻ kinh nghiệm cũng như các đề xuất".

Việc đánh giá toàn diện về hội nghị chỉ có thể thực hiện sau khi sự kiện kết thúc, nhưng ở giai đoạn này, chương trình dường như không dành thời gian thực sự để giải quyết các vấn đề nảy sinh từ văn kiện Amoris Laetitia. Đức Giáo Hoàng Phanxicô đã tuyên bố rằng "không có cách diễn giải nào khác" về văn bản này ngoài cách diễn giải do các giám mục Argentina tại Buenos Aires đưa ra—vốn cho phép người ly dị và tái hôn được rước lễ—và ngài đã ủng hộ cách diễn giải đó. Sau đó, trong một phúc nghị (rescript) ban hành tháng 6 năm 2017, nội dung này đã được công bố là một phần trong Huấn quyền của Giáo hội.

Chính những nội dung này cùng tuyên bố sau đó của Đức Giáo Hoàng đã dẫn đến việc bốn vị Hồng Y gửi văn thư chất vấn (dubia) nổi tiếng vào năm 2016 và một văn thư chất vấn thứ hai vào năm 2023. Thực tế, Hồng Y Walter Brandmüller—một trong những người ký tên vào văn thư chất vấn năm 2016—đã cảnh báo từ năm 2015 rằng cách diễn giải về Amoris Laetitia mà Đức Phanxicô sau đó chấp thuận sẽ mang tính dị giáo.

Cuộc tranh luận xoay quanh vấn đề này vẫn là chủ đề nóng hổi đối với nhiều người trong Giáo hội và đã khơi dậy vô số phản hồi từ các giáo sĩ cấp cao cũng như các nhà thần học quan tâm; họ đã chỉ ra một số mệnh đề mang tính "dị giáo" trong văn bản này. Triết gia người Mỹ Edward Feser đã viết về Tông huấn Amoris Laetitia và Đức Giáo Hoàng Phanxicô rằng: "Có thể lập luận rằng trong số tất cả những hành động gây tranh cãi của ngài, đây là hành động gây chấn động và tai tiếng nhất." Vị triết gia này coi Amoris Laetitia là một sự tấn công vào giáo huấn của Chúa Kitô về hôn nhân và ly hôn; theo ông, văn kiện này rốt cuộc "ngầm phủ nhận thiên tính của Chúa Kitô hoặc – một hành động phạm thượng – đặt thẩm quyền của con người lên trên cả thẩm quyền của Người."

_____________________________________________

(*) Michael Haynes là một nhà báo người Anh thuộc Đoàn Báo chí Tòa Thánh. Ông hiện là phóng viên thường trú tại Vatican của tờ Catholic Herald; độc giả có thể theo dõi các bài viết của ông tại trang Per Mariam và trên mạng xã hội X qua tài khoản @MLJHaynes.